آنچه خواهید خواند
از چتباتها تا اسباببازیهای هوشمند: چگونه هوش مصنوعی در چین اوج گرفته است
هوش مصنوعی در چین اوج گرفته است. اما چگونه؟ این مثال بارز به خوبی توضیح میدهد. تیمی هشتساله، در حالی که سرش را میان دستانش گرفته بود، با خودش غرغر میکرد و سعی داشت یک ربات مجهز به هوش مصنوعی را در بازی شطرنج شکست دهد.
اما اینجا یک نمایشگاه یا آزمایشگاه هوش مصنوعی نبود، این ربات روی میز پذیرایی یک آپارتمان در پکن و در کنار تیمی زندگی میکرد. اولین شبی که این ربات به خانه او آمد، تیمی پیش از خواب دوست رباتی کوچکش را در آغوش گرفت. او هنوز نامی برایش انتخاب نکرده است.
تیمی به مادرش گفته که این ربات برایش مثل یک معلم کوچولو یا یک دوست کوچولو است و در همین حال، حرکت بعدیاش را روی صفحه شطرنج به او نشان میداد. لحظاتی بعد، ربات اعلام کرد: «تبریک! تو برنده شدی.» چشمان گردش روی صفحه نمایش چشمک زد و شروع به چیدن دوباره مهرهها برای شروع یک بازی جدید کرد و به زبان چینی گفت: من تواناییات را دیدم، دفعه بعد بهتر بازی میکنم.
چین، ابرقدرت تکنولوژی تا سال 2030
چین در مسیر تبدیل شدن به یک ابرقدرت تکنولوژی تا سال 2030، به سرعت در حال پذیرش و گسترش هوش مصنوعی است. چتبات پیشرفته چینی DeepSeek که در ماه ژانویه توجه جهانی را به خود جلب کرد، فقط اولین نشانه از این جاهطلبی بود.
سرمایهگذاری عظیمی در کسبوکارهای مرتبط با هوش مصنوعی در حال انجام است که رقابت داخلی را تشدید کرده است. بیش از 4500 شرکت در حال توسعه و فروش فناوریهای هوش مصنوعی هستند. مدارس پکن از اواخر امسال دورههای آموزشی هوش مصنوعی را برای دانشآموزان ابتدایی و متوسطه ارائه خواهند کرد، و دانشگاهها ظرفیت رشتههای مرتبط با هوش مصنوعی را افزایش دادهاند.
مادر تیمی مشتاق است که پسرش هم شطرنج و هم بازی استراتژیک «گو» را یاد بگیرد. ربات هر دو را آموزش میدهد، و همین موضوع یان را متقاعد کرده که هزینه 800 دلاری آن یک سرمایهگذاری ارزشمند است. سازندگان این ربات همچنین در حال برنامهریزی برای افزودن قابلیت تدریس زبان هستند.
شاید این همان چیزی است که حزب کمونیست چین در سال 2017 در نظر داشت، زمانی که اعلام کرد هوش مصنوعی نیروی محرکه اصلی پیشرفت کشور خواهد بود. اکنون، رئیسجمهور شی جینپینگ نیز سرمایهگذاری عظیمی روی آن انجام میدهد، آن هم در زمانی که اقتصاد چین با چالشهایی مانند تعرفههای تجاری از سوی بزرگترین شریک تجاریاش یعنی ایالات متحده مواجه شده است.
پکن قصد دارد طی 15 سال آینده 10 تریلیون یوان (1٫4 تریلیون دلار) در این حوزه سرمایهگذاری کند و در رقابت با واشنگتن برای تسلط بر فناوریهای پیشرفته پیشتاز باشد. تأمین مالی هوش مصنوعی در نشست سیاسی سالانه فعلی دولت نیز دوباره مورد توجه قرار گرفته است.
این اقدام اندکی پس از راهاندازی صندوق سرمایهگذاری 60 میلیارد یوانی هوش مصنوعی در ژانویه صورت گرفت، درست چند روز پس از آنکه آمریکا محدودیتهای صادراتی را بر تراشههای پیشرفته تشدید کرد و شرکتهای چینی بیشتری را در لیست سیاه تجاری قرار داد.
اما DeepSeek نشان داده که شرکتهای چینی میتوانند بر این موانع غلبه کنند. دقیقاً همین مسئله باعث حیرت سیلیکونولی و کارشناسان صنعت فناوری شده است. آنها انتظار نداشتند که چین بتواند به این سرعت فاصله را کم کند.
مسابقهای میان اژدهایان
این واکنشی است که تامی تانگ بعد از شش ماه بازاریابی ربات شطرنجباز شرکتش در مسابقات مختلف به آن عادت کرده است. ربات تیمی محصول همان شرکتی است که ربات سنس روبات (SenseRobot) را ساخته، شرکتی که تواناییهای مختلفی را ارائه میدهد. رسانههای دولتی چین در سال 2022 نسخه پیشرفتهای از آن را تحسین کردند که توانست استادان بزرگ شطرنج را شکست دهد.
آقای تانگ لبخندزنان میگوید که والدین اول درباره قیمت سؤال میکنند و بعد میپرسند او اهل کجا است. آنها انتظار دارند او از آمریکا یا اروپا باشد و وقتی میگوید اهل چین است، متعجب میشوند. همیشه بعد از این حرف او یکی دو ثانیه سکوت ایجاد میشود. شرکت او بیش از 100٬000 دستگاه از این رباتها فروخته و اکنون قراردادی نیز با فروشگاه زنجیرهای بزرگ آمریکایی «کاستکو» دارد.
یکی از رازهای موفقیت مهندسی چین، نسل جوان آن است. در سال 2020 بیش از 3٫5 میلیون دانشجو در این کشور با مدرک تحصیلی در رشتههای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (معروف به STEM) فارغالتحصیل شدند.
اسباببازیهای هوش مصنوعی
اَبوت لو، معاون شرکت تولید اسباببازیهای هوش مصنوعی Whalesbot مستقر در شانگهای میگوید که از زمانی که چین در اواخر دهه 1970 اقتصاد خود را به روی جهان گشود، وارد یک فرآیند انباشت استعداد و فناوری شده است. در این عصر هوش مصنوعی، مهندسان بسیار زیادی دارند که سختکوش هستند.
این شرکت در حال تولید اسباببازیهایی است که کودکان از سه سالگی با آنها برنامهنویسی یاد بگیرند. هر بسته آجرها همراه با یک دفترچه کد عرضه میشود تا کودکان بتوانند انتخاب کنند چه چیزی بسازند و چگونه آن را کدنویسی کنند. ارزانترین اسباببازی این شرکت حدود 40 دلار قیمت دارد.
آقای لو تأکید میکند کشورهای دیگر نیز رباتهای آموزشی هوش مصنوعی دارند، اما وقتی صحبت از رقابت و سختافزارهای هوشمند میشود، چین عملکرد بهتری دارد. موفقیت DeepSeek باعث شد مدیرعاملش، لیانگ وِنفِنگ، به قهرمانی ملی تبدیل شود و به گفته آقای لو این موفقیت معادل 10 میلیارد یوان تبلیغات برای صنعت هوش مصنوعی چین ارزش داشت.
این موفقیت باعث شد عموم مردم متوجه شوند هوش مصنوعی فقط یک مفهوم انتزاعی نیست، بلکه واقعاً میتواند زندگی مردم را تغییر دهد و باعث شد مردم کنجکاوتر شوند. شش شرکت هوش مصنوعی داخلی چین، شامل DeepSeek، اکنون در اینترنت به «شش اژدهای کوچک چین» مشهور شدهاند. شرکتهای دیگر عبارتاند از Unitree Robotics ،Deep Robotics ،BrainCo ،Game Science و Manycore Tech.
برخی از این شرکتها اخیراً در نمایشگاه هوش مصنوعی در شانگهای حضور داشتند که در آن شرکتهای بزرگ چینی، پیشرفتهای خود را از رباتهای امداد و نجات گرفته تا رباتی شبیه سگ که در میان بازدیدکنندگان پشتک میزد، به نمایش گذاشتند.
در یک سالن نمایشگاهی پرهیاهو، دو تیم از رباتهای انساننما در بازی فوتبال با پیراهنهای قرمز و آبی به رقابت پرداختند. رباتها پس از برخورد با یکدیگر به زمین میافتادند و حتی یکی از آنها توسط مربی انسانی خود با برانکارد از زمین خارج شد تا جنبه طنز ماجرا را حفظ کند.
تلاش برای رسیدن به رقبا
در حالی که جهان به ظرفیتهای چین در حوزه هوش مصنوعی پی میبرد، نگرانیهایی نیز وجود دارد درباره آنچه هوش مصنوعی به دولت چین اجازه میدهد از کاربرانش یاد بگیرد. هوش مصنوعی تشنه داده است، هرچه داده بیشتری دریافت کند، هوشمندتر میشود و چین با حدود یک میلیارد کاربر تلفن همراه در مقایسه با کمی بیش از 400 میلیون در آمریکا، در این زمینه یک مزیت واقعی دارد.
غرب، متحدانش و بسیاری از کارشناسان این کشورها معتقدند دادههایی که توسط اپلیکیشنهای چینی مانند DeepSeek ،RedNote یا تیکتاک جمعآوری میشوند، میتواند در دسترس حزب کمونیست چین قرار گیرد. برخی برای اثبات این موضوع به «قانون اطلاعات ملی» چین اشاره میکنند.
اما شرکتهای چینی، از جمله «بایتدنس» مالک تیکتاک، میگویند این قانون در واقع حفاظت از شرکتهای خصوصی و دادههای شخصی را تضمین میکند. با این حال، تردید در مورد انتقال احتمالی دادههای کاربران آمریکایی تیکتاک به دولت چین باعث شد واشنگتن تصمیم به ممنوعیت این اپلیکیشن پرطرفدار بگیرد.
همین نگرانیها به اپلیکیشن DeepSeek نیز سرایت کرده است. کره جنوبی دانلود جدید این برنامه را ممنوع کرده و تایوان و استرالیا استفاده از آن را در دستگاههای دولتی ممنوع اعلام کردهاند. شرکتهای چینی از حساسیتها آگاه هستند و پکن نیز میداند که این موضوع چالشی بزرگ برای تبدیل شدنش به یک رهبر جهانی هوش مصنوعی خواهد بود.
اما شرکتهای هوش مصنوعی چینی دلسرد نشدهاند. آنها معتقدند نوآوری کمهزینه به آنها برتری غیرقابل انکاری خواهد داد، زیرا ادعای DeepSeek مبنی بر توان رقابت با ChatGPT با کسری از هزینه، صنعت هوش مصنوعی را تکان داد.
بنابراین، چالش مهندسی این است که با هزینه کمتر، دستاورد بیشتری ایجاد کنیم. آنها سعی کردند از هوش مصنوعی برای انجام وظایف مهندسان و بهینهسازی فرآیند تولید استفاده کنند. به گفته آقای تانگ، این کار باعث شد هزینه تولید به هزار دلار کاهش یابد.
این دستاوردها میتواند تأثیر عظیمی داشته باشد زیرا چین هوش مصنوعی را در مقیاسی بسیار گستردهتر به کار میگیرد. رسانههای دولتی پیش از این کارخانههایی پر از رباتهای انساننما را نشان دادهاند. دولت چین در ژانویه اعلام کرد قصد دارد توسعه رباتهای انساننمای مجهز به هوش مصنوعی را برای مراقبت از جمعیت سالمند خود تشویق کند.
شی جینپینگ بارها اعلام کرده که هدف کلیدی او دستیابی به «خوداتکایی فناورانه» است، به این معنی که چین میخواهد تراشههای پیشرفته خود را تولید کند تا با محدودیتهای صادراتی ایالات متحده مقابله کند.
رهبر چین میداند که وارد یک مسابقه طولانی شده است، روزنامه بیجینگ دیلی اخیراً هشدار داد که لحظه ظهور DeepSeek زمان مناسبی برای خوشبینی افراطی در زمینه هوش مصنوعی نیست، چراکه چین هنوز در حالت تلاش برای رسیدن به رقبا قرار دارد. رئیسجمهور شی سرمایهگذاری عظیمی در هوش مصنوعی، رباتها و فناوری پیشرفته انجام داده و خود را برای یک ماراتن آماده میکند که امیدوار است نهایتاً برنده آن چین باشد.
کلام آخر
ظهور سریع چین در عرصه هوش مصنوعی نشاندهنده عزم جدی این کشور برای کسب برتری در یک رقابت تکنولوژیک جهانی است. از سرمایهگذاری گسترده در آموزش و تربیت نیروی متخصص گرفته تا نوآوریهای مقرونبهصرفهای که صنعت را متحول کرده، چین در حال ایجاد الگویی است که دیگر کشورها به دشواری میتوانند آن را نادیده بگیرند. موفقیتهایی مانند DeepSeek اثبات کرده است که چین نه تنها میتواند در این رقابت مشارکت کند، بلکه توان رقابت مستقیم با پیشرفتهترین فناوریهای غربی را نیز دارد.
با این حال، مسیر چین در دستیابی به رهبری جهانی در هوش مصنوعی با چالشهایی نیز همراه است. نگرانیها درباره حریم خصوصی و امنیت دادهها میتواند مانعی جدی برای پذیرش بینالمللی فناوریهای چینی باشد. برای چین، حل این نگرانیها و اثبات مسئولیتپذیری در استفاده از هوش مصنوعی شاید به همان اندازه که نوآوریهای تکنولوژیکی مهم است، اهمیت داشته باشد. موفقیت چین در این ماراتن بلندمدت بستگی به این دارد که چگونه بتواند اعتماد جامعه جهانی را در کنار برتری تکنولوژیکی به دست آورد.
پاسخگوی سوالات شما هستیم
دیدگاهی وجود ندارد!