مقایسه عملکرد SteamOS و ویندوز در بازی‌ها، نتایج شگفت‌انگیز

مقایسه عملکرد SteamOS و ویندوز در بازی‌ها، کدام سیستم عامل برتر است؟

مقایسه عملکرد SteamOS و ویندوز در بازی‌ها نشان میدهد که سایر نتایج بر اساس بازی‌ها و کارت‌های گرافیکی مختلف، متغیر هستند.با موفقیت خیره‌کننده کنسول دستی استیم دک (Steam Deck)، این باور در میان گیمرهای علاقه‌مند به سخت‌افزار رواج یافت که سیستم‌عامل مبتنی بر لینوکسِ SteamOS میتواند بازی‌های ویندوزی را با کمک لایه سازگاری پروتون (Proton)، با کارایی برابر یا حتی بهتر از خود ویندوز اجرا کند.

پروتون که توسط Valve توسعه داده شده، یک لایه حیاتی است که دستورات گرافیکی DirectX مایکروسافت را به API بومی لینوکس، یعنی Vulkan، ترجمه میکند. این فرآیند ترجمه در کنسول دستی Steam Deck که از سخت‌افزارهای یکپارچه (APU) استفاده می‌کند، به دلیل حذف فرآیندهای پس‌زمینه غیرضروری ویندوز و بهینه‌سازی‌های عمیق درایورها، به نتایج خیره‌کننده‌ای منجر شد و بهینه‌سازی‌های عالی‌ای ارائه داده است.

هدفون جی بی ال مدل Quantum 810 Wireless

35,990,000 تومان مشاهده و خرید

اما این تاریخچه یک روی دیگر هم دارد: تلاش اولیه Valve برای ساخت Steam Machine در سال 2015 که با شکست مواجه شد، تا حدی به دلیل عدم بلوغ همین لایه Proton بود. موفقیت امروز، محصول سال‌ها تلاش در اکوسیستم لینوکس است.

سؤالی کلیدی برای Steam Machine 2026

با نزدیک شدن به عرضه کنسول نسل جدید Steam Machine توسط Valve در اوایل سال 2026، که قرار است از یک کارت گرافیک مجزای RDNA 3 با 8 گیگابایت حافظه اختصاصی (VRAM) بهره ببرد، این سؤال پیش می‌آید که آیا این برتری عملکرد که در سخت‌افزار محدود Steam Deck دیده می‌شود، روی سخت‌افزارهای قوی‌تر و دسکتاپی نیز حفظ می‌شود؟ نتایج آزمایش‌های انجام‌شده روی مجموعه‌ای از کارت‌های گرافیک دسکتاپ AMD نشان میدهد که پاسخ لزوماً مثبت نیست؛ در واقع، ویندوز اغلب در سناریوهای پرتقاضا همچنان پیشتاز است.

این یافته‌ها به خصوص برای گیمرهایی که قصد دارند SteamOS را روی کامپیوترهای شخصی خود نصب کند یا منتظر عملکرد Steam Machine هستند، بسیار حیاتی است.

بستر آزمایشی، تمرکز و منطق انتخاب سخت‌افزار AMD

برای ارزیابی عادلانه عملکرد SteamOS (ورژن 3.9، که یک بیلد به‌روزرسانی شده نزدیک به زمان عرضه Steam Machine است) در مقایسه با ویندوز 11 (ورژن 25H2)، از یک سیستم قدرتمند دسکتاپ استفاده شد. این سیستم شامل پردازنده AMD Ryzen 7 7700X و 32 گیگابایت رم DDR5 با سرعت 6000 مگاهرتز بود. استفاده از سخت‌افزار تمام AMD عمدتاً به این دلیل است که Valve با این شرکت همکاری نزدیک دارد و این پلتفرم بیشترین توجه و بهینه‌سازی را از سوی تیم توسعه‌دهنده SteamOS دریافت میکند.

هدفون جی بی ال مدل Quantum 610 Wireless

18,990,000 تومان مشاهده و خرید

مهم‌ترین متغیرها در این تست، کارت‌های گرافیک مجزا بودند:

• Radeon RX 7600 (با 8 گیگابایت VRAM): این کارت، با معماری RDNA 3 و 8 گیگابایت حافظه، نزدیک‌ترین سخت‌افزار در دسترس به مشخصات GPU اختصاصی Steam Machine است (کنسول جدید از 28 واحد محاسباتی RDNA 3 استفاده خواهد کرد). این مدل برای پیش‌بینی دقیق‌ترین عملکرد کنسول Valve به کار رفت.
• Radeon RX 7600 XT (با 16 گیگابایت VRAM): این کارت، که صرفاً ورژن‌ای با فرکانس بالاتر و حافظه دوبرابر RX 7600 است، به ما کمک کرد تا تأثیر مستقیم و حیاتی حافظه ویدئویی بیشتر (16 گیگابایت در مقابل 8 گیگابایت) بر عملکرد SteamOS را بسنجیم.
• Radeon RX 6800 (با معماری RDNA2 و 16 گیگابایت VRAM): این مدل نماینده معماری RDNA2 است که در خود Steam Deck استفاده شده است. اگر SteamOS روی این کارت عملکرد متفاوتی نشان می‌داد، می‌توانست به معنی تمرکز بیشتر Valve بر بهینه‌سازی معماری نسل قبلی باشد.
• Radeon RX 9070 (با 16 گیگابایت VRAM): یک کارت نسل جدیدتر و قوی‌تر (RDNA 4) برای ارزیابی اینکه درایورهای بازمتن لینوکس (amdgpu) تا چه حد توانسته‌اند با سخت‌افزارهای بسیار جدید سازگار شوند و آیا این سیستم‌عامل برای عملکرد 4K آماده است یا خیر.

نتایج ناامیدکننده در کارت‌های گرافیک مجزا، برتری ویندوز

در مجموع، نتایج تست در بازی‌های مختلف نشان داد که ویندوز 11 اغلب عملکرد بهتری نسبت به SteamOS دارد، حتی در شرایطی که محدودیت VRAM مطرح نیست و از کارت‌های 16 گیگابایتی استفاده میکنیم.

1. برتری مداوم ویندوز در عناوین قدیمی‌تر: در بازی‌هایی مانند Borderlands 3 (عنوان سال 2019 بدون ری تریسینگ) که به‌صورت ذاتی بسیار خوب روی ویندوز بهینه‌سازی شده، ویندوز توانست به‌صورت مداوم و با اختلاف قابل توجهی نرخ فریم بالاتری ارائه دهد. این اختلاف در برخی تست‌ها به 20 تا 30 درصد هم می‌رسید، که نشان میدهد بهینه‌سازی لایه پروتون برای تمامی عناوین قدیمی به یک میزان مؤثر نبوده است.

2. بازی‌های سنگین با Ray Tracing: در عناوین پرتقاضایی چون Forza Horizon 5 و Cyberpunk 2077 (با فعال‌سازی Ray Tracing)، کارت‌های 16 گیگابایتی نیز تحت ویندوز حدود 15 تا 20 درصد سریع‌تر از SteamOS عمل کردند.

این کاهش عملکرد احتمالاً ناشی از سربار (Overhead) فرآیند ترجمه گرافیکی توسط Proton (تبدیل DX به Vulkan) و همچنین عدم بلوغ کامل درایورهای گرافیکی لینوکس در مقایسه با درایورهای اختصاصی ویندوز (AMD Adrenalin) است. این موضوع به‌ویژه در رزولوشن‌های بالاتر و با تنظیمات گرافیکی سنگین‌تر، که حجم داده‌های بیشتری برای ترجمه نیاز دارند، خود را نشان میدهد.

تنها در برخی موارد خاص مانند Cyberpunk 2077 (بدون Ray Tracing) یا Assassin’s Creed Valhalla، عملکرد دو سیستم‌عامل کاملاً برابر یا با اختلاف‌های ناچیز (در حد خطای اندازه‌گیری) بود، که نشان‌دهنده پتانسیل بالای SteamOS در صورت بهینه‌سازی کامل است.

چالش حیاتی حافظه 8 گیگابایتی (VRAM)، نقطه ضعف SteamOS

مهم‌ترین و نگران‌کننده‌ترین یافته برای کنسول Steam Machine، مشکل محدودیت حافظه ویدئویی است. کارت RX 7600 با 8 گیگابایت VRAM (همان میزان حافظه‌ای که در Steam Machine استفاده خواهد شد) در بازی‌های مدرن با مشکل بزرگی روبرو شد.

• افت شدید عملکرد در SteamOS: در بازی‌هایی مانند Returnal و Forza Horizon 5 در رزولوشن‌های 1440p و 1080p و همچنین Cyberpunk 2077 در 1440p (با ری تریسینگ)، زمانی که نیاز به حافظه گرافیکی از 8 گیگابایت عبور می‌کرد، SteamOS روی RX 7600 (8GB) تا 60 یا 70 درصد کندتر از ویندوز عمل می‌کرد.
• تفاوت با 16 گیگابایت: در همان بازی‌ها، کارت RX 7600 XT با 16 گیگابایت VRAM توانست عملکردی تقریباً هم‌تراز با ویندوز ارائه دهد.

این نتایج نشان میدهد که سیستم‌عامل SteamOS در حال حاضر مدیریت حافظه ویدئویی را در هنگام پر شدن VRAM و نیاز به جابجایی منابع، به مراتب ضعیف‌تر از ویندوز انجام میدهد. ویندوز از مکانیسم‌های پیچیده‌ای برای مبادله منابع (Resource Swapping) بین VRAM و حافظه سیستم (RAM) استفاده میکند که میتواند کمبود VRAM را تا حد زیادی جبران کند.

در مقابل، مدیریت تهاجمی‌تر یا ناکارآمدتر حافظه در SteamOS منجر به گلوگاه‌های شدید و افت فریم وحشتناک میشود. این یک نقص جدی و چالشی بزرگ برای کنسولی است که قرار است با 8 گیگابایت VRAM روانه بازار شود.

برتری متناقض SteamOS روی پردازنده‌های گرافیکی مجتمع (iGPU)

در یک نتیجه کاملاً متناقض، هنگام آزمایش سخت‌افزارهایی با گرافیک مجتمع (Integrated GPUs) مانند Radeon 780M و Radeon RX 8060S (سریع‌ترین iGPUهای موجود در بازار)، وضعیت به کلی تغییر کرد و SteamOS قدرت خود را نشان داد.

• پیشتازی iGPU: در این سخت‌افزارها، SteamOS اغلب عملکردی برابر یا کمی بهتر از ویندوز داشت. برای مثال، در Forza و Cyberpunk با Ray Tracing، SteamOS روی 780M کمی بهتر از ویندوز بود. همچنین در بازی‌هایی که عملکرد dGPUها در دو سیستم‌عامل برابر بود، iGPUها در SteamOS یک مزیت کوچک اما ثابت در نرخ فریم میانگین داشتند.

این برتری متناقض دلایل فنی دارد:

1. حافظه یکپارچه (Unified Memory): در iGPUها، حافظه ویدئویی و حافظه سیستم مشترک هستند. SteamOS به دلیل معماری سبک خود، میتواند این حافظه یکپارچه (به خصوص RAMهای پرسرعت LPDDR5X در مدل‌های رده‌بالاتر) را به صورت بهینه‌تری مدیریت کند.

2. کاهش سربار: همانطور که در Steam Deck ثابت شده، SteamOS در سخت‌افزارهای کم‌توان، با حذف فرآیندهای پس‌زمینه ویندوز، میتواند منابع بیشتری را برای بازی آزاد کند.

این یافته، توصیه‌های اولیه را مبنی بر اینکه SteamOS برای سخت‌افزارهای کم‌مصرف و یکپارچه بهینه‌تر است، تأیید میکند.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده، پروژه در حال پیشرفت

آزمایش‌های جامع روی کارت‌های گرافیک مجزا نشان میدهند که در حال حاضر، SteamOS روی سخت‌افزارهای دسکتاپ و dGPUها، همچنان یک “پروژه در حال پیشرفت” محسوب میشود و هنوز به وعده عملکرد برتر از ویندوز در تمام سناریوها نرسیده است. به زبان ساده، آن “حس جادویی” که کاربران استیم دک تجربه می‌کنند، هنوز به طور کامل به فضای دسکتاپ منتقل نشده است.

با این حال، Valve تأیید کرده که در حال کار روی بهبود مدیریت حافظه در SteamOS است تا مشکل کمبود VRAM در کارت‌های 8 گیگابایتی را حل کند. این بهینه‌سازی‌ها، همراه با آپدیت‌های مداوم درایورها و پروتون، میتوانند در ماه‌های آینده وضعیت را تغییر داده و شکاف عملکردی را کاهش دهند.

دستیابی به برابری عملکرد (Parity) بین SteamOS و ویندوز روی کارت‌های گرافیک مجزا، برای موفقیت Steam Machine و تبدیل آن به یک رقیب جدی برای کنسول‌های سنتی مانند پلی‌استیشن و ایکس‌باکس، حیاتی است. این آزمایش‌ها یک معیار اولیه را برای سنجش میزان پیشرفت Valve تا زمان عرضه رسمی Steam Machine در اوایل سال 2026 ایجاد میکنند و به گیمرها کمک میکنند تا انتظارات واقع‌بینانه‌ای از این پلتفرم جدید داشته باشید.